طلاق و تمامی نکات آن

خانواده به عنوان مهمترین نهاد موجود در هر جامعه ای همیشه با آسیب های مختلفی از جمله طلاق و مشکلات آن مواجه بوده است و بر طبق آمارهای به دست آمده این روزها در مقایسه با گذشته افزایش تقاضا برای جدایی و فسخ ازدواج افزایش چشم گیری داشته است.

در زندگی زناشویی گاهی فراز و نشیب هایی به وجود می آید که زن و شوهر را قدرت و یا تمایلی به رفع آنها نیست و تنها راه پیش رو برای خاتمه دادن به آن طلاق است که کارکرد حقوقی مهمی دارد و به منزله ی دست آویزی برای پایان دادن به رابطه زناشویی محسوب می شود.

زوجین به دلایل مختلفی از جمله عدم شناخت و درک یکدیگر، عدم علاقه، عدم تفاهم، بدرفتاری، خشونت و… از ابزاری به نام طلاق برای خاتمه زناشویی استفاده می کنند.

واژه طلاق از ریشه طلق و به معنای آزاد کردن، واگذاشتن، رهایی، جدایی و به معنای گسستن قید ازدواج با لفظی خاص است.

طلاق تنها مخصوص ازدواج دائم است و انحلال ازدواج موقت از طریق بذل مدت و یا انقضاء مدت امکان پذیر است.

طلاق طبق قانون مدنی انواع مختلفی دارد که هرکدام از آنها دارای ویژگی ها و شرایطی هستند که مجموعه ای از الزامات حقوقی را برای زوجین و حتی نیز فرزندان ایجاد می کنند. در واقع همه حقوق بین زوجین از نوع مادی نیست و آنها باید در مورد مسائل دیگری همچون حضانت و زمان ملاقات فرزندان نیز با یکدیگر توافق کنند.

 

انواع طلاق

۱) طلاق رجعی

۲) طلاق بائن (خلع و مبارات)

۳) طلاق توافقی

طلاق از این جهت که از طرف زن باشد و یا مرد و یا هر دو به ۳ قسم تقسیم میشود.

 

طلاق رجعی

زمانی که طلاق به درخواست مرد باشد، به آن « طلاق رجعی» گفته می شود، زیرا مرد تا مدت سه ماه حق رجوع دارد که به این مدت سه ماه « عده» گفته می شود و نیازمند عقد جدید نمی باشد.

اگر در این مدت مرد به زوجه رجوع کند که دیگر طلاق منتفی است و در صورتی که چنین نشود در پایان عده جهت طلاق و ثبت به دفترخانه مراجعه میکنند.

زن در مدت عده طلاق رجعی همچنان همسر مرد تلقی شده و آثار زوجیت پابرجاست مثل اینکه مرد در این مدت باید به زن نفقه بپردازد.

در نظام حقوقی ما اصل بر رجعی بودن طلاق است مگر اینکه جزء مواردی باشد که طبق قانون، بائن در نظر گرفته شده است.

رجوع ایقاع است و تنها به اراده ی شوهر واقع می شود و از حقوق مربوط به شخصیت او است.

در طلاقی که به درخواست زن دادگاه حکم به آن کرده است، شوهر در زمان عده حق رجوع ندارد، هرچند که طبیعت طلاق رجعی باشد.

طلاق رجعی به این معناست که در زمان عده می توان از طلاق رجوع کرد. به دلیل این که رابطه زناشویی با این طلاق کاملا از بین نرفته است و زن در دوران عده طلاق رجعی حق ازدواج با هیچ مردی را ندارد و همچنین زن شوهر در این زمان از یکدیگر ارث می برند.

 

طلاق بائن

در طلاق بائن برای شوهر حق رجوع وجود ندارد و با اجرای صیغه طلاق رابطه زوجیت بین زوجین به طور كامل قطع خواهد شد. طلاق بائن خود به چند دلیل حاصل می‌شود كه یكی از این دلایل، كراهتی است كه زن از شوهر دارد یا هر دو از یكدیگر دارند. در صورتی كه كراهت طرفینی باشد، طلاق از نوع مبارات است و اگر كراهت یك‌طرفه زن از شوهر باشد، طلاق از نوع خلع خواهد بود که زن در مقابل مالی که به شوهر می دهد طلاق بگیرد، اعم از این که مال مزبور عین مهر یا معادل آن و یا بیشتر و یا کم تر از مهر باشد.

زوجه می‌تواند تا قبل‌ از طلاق‌ خلع‌ و حتی‌ بعد از طلاق‌ در مدت عده و تا قبل از انقضای‌ آن به بذل (فدیه) رجوع کند که در این صورت، طلاق خلع به رجعی تبدیل شده و وصف بائن بودن طلاق زایل شده و زوج می‌تواند در زمان عده به زوجه رجوع کند.

 

فدیه

به مالی که زوجه می‌بخشد اصطلاحاً فداء یا فدیه می‌گویند و می‌تواند عین، دین یا منفعت باشد. در خصوص مقدار آن نیز ضابطه مشخصی وجود ندارد و به نحوه توافق طرفین بستگی دارد که در این صورت ممکن است همان مهریه یا غیر آن یا مالی به ارزش کمتر یا بیشتر از مقدار مهریه باشد، همچنین نفقه كه در ذمه شوهر است یا اجرت شیر دادن فرزند در مدت معین می‌تواند فدیه قرار گیرد.

 

در موارد ذیل طلاق بائن است:

۱- طلاقی که قبل از نزدیکی واقع شود.

۲- طلاق زن یائسه

۳-طلاق خلع و مبارات، مادام که زن رجوع به عوض نکرده باشد.

۴- سومین طلاق که بعد از سه وصلت متوالی به عمل می آید، اعم از این که وصلت در نتیجه رجوع باشد یا در نتیجه نکاح جدید.

 

طلاق در صورت عسر و حرج زن

در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می تواند تقاضای طلاق کند. در صورتی که عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود دادگاه می تواند زوج را اجبار به طلاق نماید و در صورتی که اجبار میسر نباشد، زوجه به اذن حاکم شرع طلاق داده می شود.

عسر و حرج بدین معنی که ادامه زندگی برای زوجه با مشقت و سختی همراه باشد و تحمل آن مشکل باشد. موارد ذیل در صورت احراز توسط دادگاه صالح از مصادیق عسر و حرج محسوب می گردد:

۱- ترک زندگی خانوادگی توسط زوج، حداقل به مدت شش ماه متوالی و یا نه ماه متناوب در مدت یک سال بدون عذر موجه.

۲- اعتیاد زوج به یکی از انواع مواد مخدر و یا ابتلاء وی به مشروبات الکلی که به اساس خانواده خلل وارد آورد و امتناع یا عدم امکان الزام وی به ترک آن در مدتی که به تشخیص پزشک برای ترک اعتیاد لازم بوده است.

۳- محکومیت قطعی زوج به حبس ۵ سال یا بیشتر

۴- ضرب و شتم یا هرگونه سوء رفتار مستمر زوج که صرفا با توجه به وضعیت زوجه قابل تحمل نباشد.

۵- ابتلاء زوج به بیماری های صعب العلاج روانی یا ساری یا هر عارضه صعب العلاج دیگری که زندگی مشترک را مختل نماید.

موارد مندرج در این ماده مانع از آن نیست که دادگاه در سایر مواردی که عسر و حرج زن در دادگاه احراز شود حکم طلاق صادر نماید.

 

طلاق توافقی

ساده ترین و کم دردسر ترین نوع طلاق ، طلاق توافقی است . در این نوع از طلاق ، زوجین به هرعلتی با یکدیگر به توافق می رسند که از هم جدا شوند و عموما در مورد مهریه ، نفقه ، حضانت فرزندان و سایر حقوق قانونی نیز بین آن ها توافقی صورت گرفته است که از نظر دادگاه نیز محترم شمرده می شود.

برخلاف تصور عموم طلاق توافقی به این معنا نیست که حتما باید زن در مقابل طلاق مهریه خود را بخشیده باشد بلکه در خصوص مهریه بین زوجین هر توافقی که صورت گرفته باشد معتبر است و در بسیاری از موارد زوجه ( زن ) تمام یا قسمتی از مهریه خود را در این نوع طلاق دریافت می کند . امکان رجوع زوج ( شوهر ) در این نوع طلاق وجود دارد و می تواند در مدت عده رجوع کند مگر آنکه شرایطی که در مورد طلاق بائن گفته شد وجود داشته باشد.

 

حضانت

در حین طلاق توافقی باید تکلیف حضانت فرزندان مشخص شود. حضانت تمامی فرزندان تا سن ۷ سالگی با مادر و پس از آن تا سن بلوغ با پدر است. سن بلوغ برای دختران ۹ و برای پسران ۱۵ سال می باشد.

زوجین می توانند در مورد حضانت با هم به توافق برسند که با دو طرف باشد و یا حضانت دائم با یکی از زوجین باشد.

در مورد نحوه ملاقات، دادگاه بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت در هفته برای فردی که حضانت فرزند با وی نیست در نظر می گیرد. چنانچه توافق دیگری در مورد حضانت و یا توافق بین زوجین صورت گیرد، عرفا برای دادگاه محترم بوده و رأی بر اساس آن صادر خواهد گردید.

 

جهیزیه

البته در ماده ۱۱۰۷  قانون مدنی، تهیه اثاث خانه به عهده مرد گذاشته شده و زن اساساً وظیفه ای ندارد جهیزیه ای با خود به خانه همسرش بیاورد و به عنوان اثاث خانه در اختیار مرد قرار دهد، لذا وقتی زن جهیزیه خود را مطالبه کند و بر اساس اقرار مرد، شهادت شهود یا فهرست سیاهه و دیگر دلایل محکمه پسند ثابت شود که زن مقدار و اقلام مشخصی از اثاث البیت را به عنوان جهیزیه به خانه مرد آورده و تحویل مرد داده، هر زمان اراده کند می تواند از زوج این وسایل را پس بگیرد و زوج حق مخالفت ندارد و مکلف است عین این وسایل را متناسب با شأن زوجه به عنوان نفقه برای او فراهم کند.

جهیزیه در دست زوج امانت است و مالکیت آن متعلق به زوجه است. در نتیجه بعد از طلاق زوج باید این امانت را به صاحبش بازگرداند و در قبال استرداد آن رسید بگیرد. با این حال لازم به ذکر است که هزینه استرداد و جمع‌آوری، بسته‌بندی، حمل و جابجایی این لوازم به عهده زوجه است.

زوجه در صورتی که فاکتور اجناسی را که خریداری کرده داشته باشد و یا سیاهه ای که در هنگام عقد و یا قبل از آن به امضای داماد رسیده موجود باشد می تواند جهیزیه خود را از منزل شوهر استرداد نماید.

استرداد جهیزیه هزینه زیادی دربر ندارد و روند آن هم ساده و سریع است. زوجه تنها باید یک دادخواست ارائه کند و سیاهه جهیزیه را در صورت وجود به دادگاه ارائه کند تا ظرف یک یا دو ماه جهیزیه خود را دریافت کند.

گاهی ممکن است زوجه نگران اتلاف و از بین رفتن جهیزیه باشد. در این شرایط او بعد از ترک منزل همسرش ممکن است برای تامین اموال و حفظ آن‌ها درخواست بدهد و تامین خواسته صادر شود.

برای اعاده جهیزیه زوجه باید اظهارنامه و درخواست بدهد. شرایط استرداد به این شکل است که باید اموالی که زوجه با خودش به خانه همسر آورده هنوز موجود باشد و زن هنوز مالک این اموال باشد و حالا با خروج از خانه همسر اموال به تصرف زوج درآمده باشند، در این حالت زوجه برای استرداد دادخواست می‌دهد.

به حکم استرداد جهیزیه می توان ظرف ۲۰ روز اعتراض انجام داد.

 

مرجع صلاحیت دار در رابطه با استرداد جهیزیه

چون دعوای استرداد جهیزیه در زمره دعاوی مالی است، قضات بر مبنای ماده ۲۹ قانون حمایت از خانواده که ذکر کرده دادگاه در رأی صادره‌ی خود مبنی بر طلاق بایستی تکلیف مسائل مالی را مشخص کند، تعیین تکلیف در این باب را در صلاحیت محاکم خانواده می‌پندارند.

علاوه بر آن رسیدگی به دعوای استرداد جهیزیه غالباً حین رسیدگی به فسخ یا انحلال نکاح و پس از آن صورت می‌گیرد و با توجه به عدم صلاحیت شورای حل اختلاف در رسیدگی به دعوای طلاق یا فسخ نکاح، این موضوع نیز بالتبع بیشتر در محاکم خانواده مطرح می شود

دعوای استرداد جهیزیه از حیث ادله اثبات دعوی تابع عمومات ادله اثبات دعوی مقرر در قانون مدنی و قانون آیین دادرسی مدنی می‌باشد.

یعنی می‌توان دعوی مزبور را با اقرار، سند، شهادت، اماره و سوگند به اثبات رساند.

 

طلاق به درخواست زن

۱- درصورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجرای حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه، زن می تواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر را اجبار به طلاق می نماید. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه. (ماده ۱۱۲۹ ق.م)

۲-موارد عسر و حرج که به آن در بالا اشاره شد

۳- غیبت شوهر بیش از ۴ سال:

هرگاه شخصی چهارسال تمام غایب مفقوداالثر باشد زن او می تواند تقاضای طلاق کند در این صورت با رعایت ماده ۱۰۲۳ ق.م حاکم او را طلاق میدهد (ماده ۱۰۲۹ ق.م) دادگاه هنگامی می تواند حکم طلاق صادر کند که پس از دریافت درخواست طلاق از جانب زن در یکی از جراید محل و یکی از روزنامه های کثیر الانتشار تهران سه دفعه متوالی هر کدام به فاصله یک ماه آگهی کند و اشخاصی را که ممکن است از غایب خبری داشته باشند دعوت نماید که اگر خبری دهند به اطلاع دادگاه برسانند اگر یک سال از تاریخ نشر اولین آگهی بگذرد و حیات غایب ثابت نشود دادگاه حکم طلاق صادر می کند و زن باید عده وفات نگاه دارد (ماده ۱۱۵۶ ق.م) چنانچه شخص غایب پس از وقوع طلاق و گذشتن مدت عده مراجعت کند دیگر حقی نسبت به زن سابق
خود ندارد لیکن اگر قبل از انقضاء مدت عده مراجعه کند نسبت به طلاق حق رجوع دارد و می تواند با اظهار اراده خود به ادامه ازدواج، اثر طلاق را از بین ببرد (ماده ۱۰۳ ق.م)

۴- وکالت زن در طلاق:

ممکن است ضمن عقد نکاح یا عقد الزم دیگری شوهر به زن وکالت برای طلاق داده باشد، چنین شرطی طبق فقه اسلامی و قانون مدنی و قانون ازدواج صحیح و معتبر است.
طرفین عقد ازدواج می توانند هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد مزبور نباشد درضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر بنماید، مثل اینکه شرط شود هرگاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غائب شود یا ترک انفاق نماید یا بر علیه حیات زن سوءقصد کند یا سوءرفتاری نماید که زندگانی آنها با یکدیگرغیرقابل تحمل شود زن وکیل و وکیل درتوکیل باشد که پس از اثبات تحقق شرط درمحکمه و صدورحکم نهائی خود را مطلقه سازد (ماده ۱۱۱۹ ق.م)

 

سامانه نوبت دهی طلاق

اگر زوجین تمایل داشته باشند که به شخصه مراحل مربوطه را طی کنند در ابتدا هردو یا یکی از آنها می بایست به سامانه نوبت دهی طلاق مراجعه کنند و با وارد کردن مشخصات سجلی یکی از مراکز غربال گری مشاوره را انتخاب نمایند.

جلسات مشاوره در بازه زمانی حداقل ۴۵ روزه و در ۱ یا ۵ جلسه خواهد بود. تعداد جلسات بستگی به شرایط زوجین و مرکز مشاوره دارد.

پس از اخذ گواهی عدم انصراف طلاق در صورت اصرار آنها به جدایی، دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادگاه خانواده ارسال خواهد شد.

پس از صدور رأی دادگاه نیز زن و شوهر در فرصت ۳ ماهه می توانند به یکی از دفاتر رسمی طلاق برای ثبت طلاق مراجعه کنند.

نوبت دهی اینترنتی درخواست طلاق توافقی، طلاق یک طرفه به درخواست زوج و یا زوجه سایت zaman.behzisti.net می باشد. بعد از ورود به سایت مذکور از روی نقشه استان محل سکونت خود را انتخاب کرده و در گام اول  اطلاعات زوج و زوجه را وارد می نماییم. در گام دوم تاریخ و ساعت مناسب را انتخاب می کنیم. در گام سوم اطلاعات ثبت شده را تأیید کرده و در گام چهارم کد پیگیری را دریافت مینماییم.

 

استرداد جهیزیه
استرداد جهیزیه

مراحل جهت ثبت طلاق

۱- مراجعه متقاضی به سایت مذکور

۲- نوبت گیری اینترنتی متقاضی

۳- مراجعه متقاضی به مرکز جامع مراقبت از خانواده طبق نوبت دریافتی

۴- پذیرش و ارزیابی اولیه ( حدود ۴۰ دقیقه ) در مرکز جامع مراقبت از خانواده

۵- ارجاع پرونده به مراکز مشاوره یا کلینیک های مددکاری توسط مرکز جامع مراقبت از خانواده

۶- مراجعه متقاضی به مرکز مشاوره یا کلینیک مددکاری منتخب مرکز جامع مراقبت از خانواده

۷- برگزاری جلسات مشاوره ، مددکاری و … در مرکز مشاوره یا کلینیک مددکاری

۸- اعلام نظر مراکز مشاوره یا کلینیک های مددکاری پس از ۴۵ روز

۹- ارجاع فرم اعلام نظر به مرکز جامع مراقبت از خانواده توسط مرکز مشاوره یا کلینیک مددکاری

۱۰- اگر جلسات مشاوره و مددکاری منجر به سازش شود ، پرونده توسط واحد ارجاع بایگانی می شود

۱۱- اگر نتیجه پرونده عدم سازش باشد ،پرونده به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارسال خواهد شد.
نکته قابل توجه اینکه کل فرآیند اینترنتی است و نوبت گیری ، ارجاع و پاسخ دهی مراکز مشاوره یا کلینیک های مددکاری اینترنتی خواهد بود.

*در صورتی که حتی یک مورد از موارد مندرج در فرم توافق زوجین، مورد رضایت طرفین نباشد، طلاق توافقی نخواهد بود.

*در صورتی که زن در توافقنامه بین زوجین، مهریه را بخشیده باشد، باید حتما در رأی دادگاه ذکر گردد، در غیر این صورت زن در زمان عده می تواند به مهریه خود رجوع کند.

در نهایت می توان گفت مطالب فوق، گزیده ای از ابهامات و مشکلات انواع طلاق می باشد که دارای پیچیدگی های بسیاری است، بنابراین ضمن مشاوره با وکیل و با بهره مندی از تجربیات و علم ایشان در پیشبرد دعاوی حقوقی و کیفری و خانواده خویش گام مثبتی برداشته و از اتلاف وقت جلوگیری کنید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.